วัดสุทัศน์เทพวราราม

What the register records

ประวัติ · History

วัดสุทัศนเทพวรารามมีฐานะเป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรมหาวิหาร ถือเป็นวัดประจำรัชกาลที่ 8 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาจักรีบรมนาถ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงสถาปนาวัดสุทัศนเทพวราราม ขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2350 เดิมพระราชทานนามว่า วัดมหาสุทธาวาส โปรดให้สร้างพระวิหารขึ้นก่อนเพื่อนประดิษฐานพระศรีศากยมุนี (พระโต) ซึ่งอัญเชิญมาจากพระวิหารหลวงวัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย พอก่อรากพระวิหารและประดิษฐานพระศรีศากยมุนีแล้วก็สิ้นรัชกาล ยังมิได้ประดิษฐานเป็นสังฆาราม เรียกกันสามัญขณะนั้นว่า วัดพระโต บ้าง วัดพระใหญ่ หรือ วัดเสาชิงช้า บ้าง ถึงรัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาอิศรสุนทร พระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดให้สร้างต่อ ในระหว่างพุทธศักราช 2354 - 2356 การสร้างพระวิหารนั้นทรงพระราชศรัทธาจำหลักบานประตูด้วยพระองค์เอง แต่สิ้นรัชกาลเสียก่อนที่งานก่อสร้างจะสำเร็จ พระบาทสมเด็จพระราธิบดีศรีสินทรมหาเจษฎาบดินทร์ พระนั่งเกล้าเจ้าอย่หัว รัชกาลที่ 3 โปรดให้ดำเนินการจนสำเร็จ สร้างพระระเบียง พระอุโบสถ ศาลาการเปรียญ หล่อพระประธานในพระอุโบสถและบรรจุพระบรมธาตุ หล่อพระเจดีย์ หล่อรูปปัญจวคีย์ทั้ง 5 สร้างเป็นสัตตมหาสถาน และสร้างกุฎิเสนาสนะ ประดิษฐานเป็นสังฆาราม การก่อสร้างเสร็จบริบูรณ์ในพุทธศักราช 2390 โปรดให้มีงานฉลองสมโภชพระอาราม พระราชทานนามว่า วัดสุทัศนเทพวราราม และปรากฎในจดหมายเหตุเรียกว่า วัดสุทัศนเทพธาราม อีกนามหนึ่ง ในรัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบูรณะและสร้างสิ่งอื่น ๆ ในพระอารามอีก เช่น ศาลาลอย 4 หลังหน้าพระวิหาร ทั้งได้พระราชทานนามพระประธานในพระวิหารว่า พระศรีศากยมุนี พระประธานในพระอุโบสถว่า พระพุทธตรีโลกเชษฐ์ และพระประธานในศาลาการเปรียญว่า พระพุทธเสรฏฐมุนี ถึงรัชสมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวให้ทำการบูรณะครั้งใหม่ทั่วบริเวณวัดมีกรมโยธาธิการเป็นผู้ดำเนินการ

ศิลปกรรม · Art and architecture

1.พระอุโบสถ หันหน้าไปทางทิศตะวันออกสู่ถนนอุณากรรณ เริ่มก่อฤกษ์สร้างในพุทธศักราช 2377 เสร็จเรียบร้อยผูกพัทธสีมาเมื่อพุทธศักราช 2386 ในรัชกาลที่ 3 มีพระยาศรีพิพัฒน์รัตนโกษาเป็นแม่กองงาน พร้อมด้วยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระพิทักษ์เทเวศร์ เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง ภายในประดิษฐานพระพุทธตรีโลกเชษฐ์ เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 10 ศอก 8 นิ้ว พระบาทสมเด็7พระรามาธิบดีศรีสินทรมหาเจษฎาบดินทร์ พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นณรงค์หริรักษ์ หล่อขึ้นเมื่อสถาปนาพระอาราม ได้รับพระราชทานนามในรัชกาลที่4 เบื้องหน้าพระพุทธตรีโลกเชษฐ์มีพระพุทธรูปองค์หนึ่ง และรูปพระอสีติมหาสาวก 80 องค์ นั่งฟังพระธรรมเทศนา รูปเหล่านี้สร้างด้วยปูนปั้นระบายสีในรัชกาลที่ 4 เมื่อพุทธศักราช 2407 พระอุโบสถหลังนี้มีความยาวมาก อาจกล่าวได้ว่ายาวที่สุดในประเทศไทย ผนังภายในมีภาพจิตรกรรมฝีมือช่างสมัยรัชกาลที่ 3 ซึ่งเป็นจิตรกรชั้นครู ผนังด้านหน้าพระประธานเขียนภาพมารผจญ ผนังชั้นบนเหนือหน้าต่างเขียนภาพปฐมสมโพธิ ผนังระหว่างช่องหน้าต่างเขียนภาพประวัติพระปัจเจกพุทธเจ้า ผนังส่วนใต้หน้าต่างเขียนภาพที่สถิตของเทพ คนธรรพ์ วิทยาธร ยักษ์ นาค ครุฑ และที่อยู่ของสัตว์หิมพานต์ตระกูลต่าง ๆ ผนังซอกหน้าต่างเขียนภาพในเรื่องรามเกียรติ์ บานหน้าต่างเขียนภาพสวรรค์และเทพเจ้าผู้มเหสักข์ บานประตูเขียนภาพเทพเจ้าผู้มเหสักข์ ซุ้มประตูและหน้าต่างของพระอุโบสถเป็นซุ้มยอดที่มีลักษณะค่อนข้างแปลกและงดงาม รอบพระอุโบสถ มีซุ้มเสามาเป็นทรงมณฑปยอดเจดีย์ตั้งอยู่บนกำแพงแก้ว 8 ซุ้ม ใบเสมาคุ่เป็นหินอ่อนสีเทาสลักภาพช้าง 3 เศียร งวงชูดอกบัวตูมเศียรละ 1 ดอก เบื้องบนมีดอกบัวบาน 3 ดอก นอกจากซุ้มเสมายังมีเกยอยู่บนกำแพงแก้วด้วย คือทิศเหนือ 4 เกย ทิศใต้ 4 เกย สร้างในรัชกาลที่ 3 เช่นเดียวกับซุ้มเสมาทำด้วยหินอ่อนสีเทา ใช้สำหรับประทับโปรยทานแก่พสกนิกรในงานพระราชพิธี เรียกว่า “เกยโปรยทาน” กำแพงแก้วพระอุโบสถ มีซุ้มประตูด้านละ 2 ซุ้ม รวม 8 ซุ้ม ลักษณะเป็นซุ้มคูหาแบบหน้านาง มียอดคล้ายเจดีย์ 2. พระวิหาร ตั้งอยู่บนฐานทักษิณ 2 ชั้น มีกำแพงแก้วกรุกระเบื้องปรุล้อมรอบ อยู่ทางเหนือของเขตพุทธาวาส หันหน้าออกสู่ถนนบำรุงเมือง สร้างในรัชกาลที่ 1 เมื่อพุทธศักราช 2350 สำเร็จเรียบร้อยในรัชกาลที่ 3 รูปทรงวิหารถ่ายแบบมากจาวิหารพระมงคลบพิตร (หลังเดิม) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พระประธานภายในคือพระศรีศากยมุนี ซึ่งอัญเชิญมาจากสุโขทัย เป็นพระพุทธรูปหล่อด้วยโลหะ ปางมารวิชัย ด้านหลังบัลลังก์พระศรีศากยมุนีมีภาพสลักศิลปทวารวดี 1 แผ่น เป็นภาพสลักนูนปิดทอง ปางยมกปาฎิหาริย์ และภาพพระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนาในสวรรค์ชั้นดุสิต ผนังพระวิหารมีภาพจิตรกรรมเรื่องในไตรภูมิกถา เป็นฝีมือช่างสมัยรัชกาลที่ 2 และรัชกาลที่ 3 ที่ยังเหลือบริบูรณ์อยู่เพียงแห่งเดียว บานประตูพระวิหาร เป็นไม้แกะสลักสร้างในรัชกาลที่ 2 บานกลางหน้าเดิมเป็นฝีพระหัตถ์ ลายแกะงดงามมาก เป็นลายพันธุ์พฤกษษซ้อนกัน 3 ชั้น มีภาพสัตว์ประกอบ ต่อมาเกิดเพลิงไหม้บานประตูฝีพระหัตถ์ เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2502 บานประตูเสียหายบางส่วน จึงถอดมาเก็บรักษาไว้ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ และจำลองขึ้นใหม่ติดไว้ดังเดิม รอบพระวิหารมีถะ หรือเจดีย์ศิลาแบบจีนตั้งอยู่บนฐานทักษิณ เป็นถะ 6 ชั้น จำนวน 28 หลัง หมายถึงพระพุทธเจ้า 28 องค์ ม้าสำริด หล่อเมื่อพุทธศักราช 2382 สองตัว ต่อมาหล่อเพิ่มอีก 6 ตัว ตั้งประจำที่มุมฐานทักษิณพระวิหารชั้นล่างและชั้นบนมุมละ 1 ตัว รวม 8 ตัว

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ได้รับการบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพดี