เสาชิงช้า

What the register records

ประวัติ · History

ประวัติการสร้างเสาชิงช้าในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์สร้างเสร็จเมื่อวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2327สูง 21.25 เมตร และเมื่อพ.ศ. 2361ในรัชกาลที่ 2ได้เกิดฟ้าผ่านลงมาบนยอดเสาชิงช้าจึงได้ทำพิธีแก้ไสยศาสตร์และซ่อมแซมเพื่อใช้ประกอบพิธี พ.ศ. 2463 ในรัชกาลที่ 6ไม้เสาชิงช้าผุเพราะตากแดดตาฝนมา 100 ปีกว่าแล้วจึงมีการซ่อมแซมครั้งใหญ่โดยบริษัทหลุย ที เลียวโนเวนส์ซึ่งได้ทำการค้าไม้อยู่ในประเทศไทยมานานได้ศรัทธาบริจาคไม้ซุง โดยมีจารึกที่แผ่นโลหะที่เสาชิงช้าดังนี้ ไม้เสาชิงช้าคู่นี้กับเสาตะเกียบและทับหลังเมื่อถึงสงครามเปลี่ยนเสาเก่าบริษัทหลุย ที ลีโอโนเวนส์ จำกัด ซึ่งได้ทำการค้าไม้ได้ให้ไม้สร้างขึ้นใหม่นี้เพื่อเป็นที่ระลึกแด่ นายหลุย โทมัส ลีโอโนเวนส์ซึ่งได้ถึงแก่กรรมไปแล้วอันเป็นผู้ที่ได้เข้าไปตั้งเคหสถานอยู่ในประเทศสยามกว่า 50 ปีเสานี้ได้สร้างขึ้นเสร็จเมื่อ 16 เมษายน 2463 สำหรับบริษัทหลุย ที เลียวโนเวนส์ได้ใช้ตราเสาชิงช้าเป็นเครื่องหมายการค้าของบริษัทจนกระทั่งบัดนี้ ในต้นปี พ.ศ. 2490 ได้เกิดไฟไหม้ขึ้นเนื่องจากมีผู้จุดธูปไปกราบไหว้และปักไว้ธูปหล่นลงไปในร่องแตกและคุโขมงขึ้นจนรถดับเพลิงต้องมาดับรัฐบาลในชุดนั้นได้สั่งให้เลิกการแรกนาขวัญและการโล้ชิงช้าประชาชนพากันวิตกว่าเสาชิงช้าที่ไฟไหม้ครั้งนี้อาจถูกสั่งรื้อไปผลที่สุดทางรัฐได้มีคำสั่งมาทางเทศบาลนครกรุงเทพให้ยับยั้งการรื้อเสาชิงช้า เพราะขณะนี้บ้านเมืองกำลังอยู่ในวิกฤตกาลข้าวยากหมากแพงหากจะรื้อลงประชาชนก็อาจลงความเห็นว่าเพราะการรื้อเสาชิงช้าเป็นต้นเหตุทางเทศบาลฯ จึงได้ทำการซ่อมให้ประทังไว้ได้โดยไม่ต้องรื้อ ต่อมาได้มีการซ่อมกระจังยอดเสาอีกครั้งหนึ่งในปี พ.ศ. 2478เนื่องจากกระจังเดิมผุหัก ใน พ.ศ. 2513 กองก่อสร้างบำรุง 107เทศบาลนครกรุงเทพ ซึ่งได้รับอนุมัติให้ทำการทาสีและซ่อมเสาชิงช้า ได้รายงานว่าเสาไม้ที่เป็นตอใหญ่และเสาตะเกียบชำรุดมากทุกส่วน ข้างในเป็นโพรง มีตัวสัตว์เช่น ปลวก มอด ทำรังกัดกินไม้เสียหายเพียงถูกลมพัดและเอามือแตะเพียงเบา ๆ ก็มีการโยกไหวเข้าใจว่าโคนเสาขาดเกรงจะเกิดอันตรายหากหักล้มมาถูกประชาชนเมื่อรายงานถึงนายกเทศมนตรี จึงได้ประชุมปรึกษาและได้ตั้งคณะกรรมการขึ้นคณะหนึ่งให้พิจารณาถึงวิธีการที่จะต้องรื้อเสาเก่าลงและตั้งเสาใหม่ว่าจะปฎิบัติอย่างไรและจะต้องขอความเห็นชอบจากรัฐบาลในการจัดพิธี และการขออนุญาตจากกรมศิลปากร ซึ่งทางกรมศิลปากรได้มีหนังสืออนุญาต เทศบาลนครกรุงเทพ ได้ทำโครงค้ำยันเสาชิงช้าที่ผุกร่อน และกั้นบริเวณกันมิให้คนเข้าไปในบริเวณนั้น ทางเทศบาลได้เริ่มทำการสืบเสาะหาไม้ในระหว่างนั้นมีผู้ให้ความเห็นต่าง ๆ กัน ให้ดำเนินการสร้างเสาชิงช้าคอนกรีตเสริมเหล็กเพิ่อความคงทนถาวรเทศบาลนครกรุงเทพได้ดำเนินการติดต่อไปยังกรมศิลปากรแต่ทางกรมศิลปากรไม่อนุญาต ขอให้เป็นไม้อย่างเดิมเหตุที่ต้องไปขออนุญาตก็เพราะเสาชิงช้าขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน เทศบาลนครกรุงเทพเป็นเพียงผู้ดูแลรักษาเท่านั้น ในการนี้เทศบาลนครกรุงเทพ ติดต่อขอไม้ไปยังองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้และในวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2515 นายกเทศมนตรีนครหลวงจึงได้ทำพิธีบอกกล่าวในการจะเชิญเสาชิงช้าลงเพื่อการซ่อมแซมในระหว่างที่ขนเสาไปโรงงานเพื่อเป็นตัวอย่างถากให้ถูกต้องบริเวณเสาชิงช้าโล่งผิดตาไป นับเป็นภาพที่หาดูได้ยาก เนื่องจากเสาชิงช้าตั้งตระหง่านในกรุงรัตนโกสินทร์นับเป็นร้อย ๆ ปี ในวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2515 เวลา 10.00 น.พล.ต. มนต์ชัย พันธุ์คงชื่น เทศมนตรีรักษาการแทนนายกรัฐมนตรี จึงทำพิธีชักสายสูตรยกเสาชิงช้าที่ซ่อมเสร็จขึ้นตามเดิม ในปลายปี พ.ศ. 2547 กรุงเทพมหานครได้ดำเนินการตกแต่งกรุงเทพและโบราณสถานสำคัญทั่วกรุงเทพ หนึ่งในนั้นคือ เสาชิงช้า ซึ่งกรุงเทพมหานครได้ตรวจพบว่า มีสภาพทรุดโทรมตามอายุ เนื้อไม้ผุกร่อนชำรุดมากถึงขั้นวิกฤต ทั้งจากการกัดเซาะของน้ำฝนและแสงแดด มีปลวกและมอดเจาะไซหลายแห่ง อีกทั้งยังไม่เคยได้รับการซ่อมแซมอีกเลยนับตั้งแต่การบูรณะครั้งใหญ่เมื่อปี พ.ศ. 2513 วันที่ 24ธันวาคม พ.ศ. 2549 นายอภิรักษ์โกษะโยธินผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครและประชาชนได้ทำพิธีบวงสรวงเสาชิงช้าต้นใหม่ และรวมกันจับสายสูตรตั้งจิตอธิษฐานการติดตั้งเสาชิงช้า และนำมัวเม็ดทรงตัดสี่เหลี่ยมเพชรติดตั้งบนยอดเสาตะเกียบ 1 ต้น เป็นการเอาฤกษ์เอาชัย ที่มา1. กรมศิลปากร. กองจดหมายเหตุแห่งชาติ. จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์.กรุงเทพฯ กรม, 2525.2. กรมศิลปากร. รายงานการสำรวจโบราณสถานในกรุงรัตนโกสินทร์เล่ม 3.3. กรุงเทพมหานคร. เสาชิงช้า หนังสือที่ระลึกงานฉลองเสาชิงช้า สำนักพิมพ์ดาวฤกษ์ คอมมูนิเคชั่นส์ จำกัด.กรุงเทพฯ 2550.

ศิลปกรรม · Art and architecture

เสาชิงช้าตั้งอยู่บนฐานสูงรูปวงกลมตัวเสาเป็นไม้สูงใหญ่ยอดประดับไม้แผ่นฉลุลายที่ฐานของเสาทั้งสองข้าง มีเสาตะเกียบ ปลายเป็นรูปทรงมัณฑ์ขนาบข้างละ 2 ต้นต้นเสาสูงและเสาตะเกียบทาสีแดง แผ่นไม้ฉลุแกะสลักลายเครือเถา ดอกและใบเป็นลายพุดตานผสมใบเทศอยู่ในทรงกระจังอย่างที่ช่างโบราณเรียกว่า กระจังบัวกระจับ คล้ายกระจังธรรมาสน์โบราณ หันปลายตั้งขึ้นเป็นรูปซุ้มฆ้องปล่อยหัวท้ายของขื่อยาวพ้นเสาออกไปทั้งสองข้างพองาม แล้วติดทวยหูช้างอยู่ในแนวเส้นรับเส้นส่งที่เหมาะสมกลมกลืน ทวยหูช้างนี้ตัวลายประธาน ทำเป็นรูปคันทวยแบบธรรมดาแต่มีลวดลายเป็นเถาใบไม้แทนที่จะเป็นลำตัวนาค แล้วผูกลายเครือเถา

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ได้รับการดูแลรักษาให้คงสภาพดี