เทวสถาน (โบสถ์พราหมณ์)

What the register records

ประวัติ · History

เทวสถานโบสถ์พราหมณ์ สร้างขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) เมื่อวันพุธขึ้น4 ค่ำ เดือน5 พ.ศ. 2327 ในสมัยแรกสร้างกรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานีเทวสถานสร้างขึ้นเพื่อเป็นสถานที่ประดิษฐานและบูชาเทพเจ้าองค์สำคัญ ส่วนการสร้างเสาชิงช้าเป็นคติในการทำให้บ้านเมืองมั่นคงแข็งแรง โดยทำพิธีตรียัมปวายและพิธีโล้ชิงช้าอันแสดงตำนานเทพเจ้าตอนสร้างโลก เมื่อทำพิธีเสร็จจึงถือว่าการสร้างพระนครได้สำเร็จลงโดยสมบูรณ์ แล้วจึงมีการประกอบพิธีบรมราชาภิเษกต่อไป ดังนั้นเทวสถานจึงถือเป็นสถานที่ที่แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของศาสนาพราหมณ์ในประเทศไทยในสมัยรัตนโกสินทร์ เนื่องจากพราหมณ์เป็นผู้ปฏิบัติพระราชพิธีสำหรับองค์พระมหากษัตริย์และรัฐพิธี โดยให้ประกอบพิธีตรียัมปวาย, โล้ชิงช้าและพิธีปราบดาภิเษกเถลิงราชสมบัติ ฯลฯ พื้นที่ของเทวสถานมีกำแพงล้อมรอบด้านทิศตะวันออกซึ่งถือเป็นด้านหน้าหันออกสู่ถนนดินสอ และมีบางส่วนติดกับตึกแถวของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ด้านข้างทางทิศเหนือติดกับตรอกนานา ส่วนทางทิศใต้ติดกับตึกแถวบริเวณโค้งถนนบำรุงเมือง ด้านหลังของบริเวณทางทิศตะวันตกติดต่อกับตรอกโบสถ์พราหมณ์ซึ่งเป็นตรอกเล็กๆ เชื่อมระหว่างถนนบำรุงเมืองและตรอกนานา ที่มา1. กรมศิลปากร, กองโบราณคดี. รายงานการสำรวจโบราณสถานในกรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม 2 (ประเภทศาสนสถาน).กรุงเทพฯ กรมศิลปากร, 314 หน้า, 2421.

ศิลปกรรม · Art and architecture

พื้นที่ของเทวสถานมีกำแพงล้อมรอบ อาคารสถานในบริเวณเทวสถาน (โบสถ์พราหมณ์) มีทั้งหมด 3 หลัง ได้แก่ 1.สถานพระอิศวร (โบสถ์ใหญ่) แผนผังก่อเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า หลังคาทรงจั่วซ้อนชั้น และมีหลังคาปีกนกคลุมโดยรอบ ไม่มีช่อฟ้าใบระกา และหางหงส์ประดับหลังคามุงด้วยกระเบื้องเกล็ดหน้าบันด้านหน้าตกแต่งด้วยปูนปั้นเป็นรูปพระอิศวร พระอุมาและเครื่องมงคลรูปสังข์ กลศ กุมภ์อยู่ในวิมาน 2. สถานพระพิฆเนศวร (โบสถ์กลาง) รูปแบบศิลปกรรมกำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ 11 – 12 ลักษณะเป็นอาคารทรงไทย หลังคามุงด้วยกระเบื้องเกล็ด ภายในไม่มีการตกแต่งใดๆ ส่วนท้ายของโบสถ์มีแท่นสี่เหลี่ยมสำหรับประดิษฐานพระพิฆเนศวรจำนวน5 องค์ ด้านหลังของสถานพระพิฆเนศวรยังมีหอเวทวิทยาคมเป็นสถานที่สำหรับพราหมณ์ประกอบพิธี 3. สถานพระนารายณ์ (โบสถ์ริม) ลักษณะทางสถาปัตยกรรมเหมือนกับสถานพระพิฆเนศวร ส่วนท้ายของโบสถ์มีแท่นก่ออิฐถือปูนสำหรับประดิษฐานเทวรูปพระนารายณ์

สภาพปัจจุบัน · Present condition

เทวสถาน(โบสถ์พราหมณ์)เปิดให้ประชาชนทั่วไปเข้ามาสักการะได้ทุกวันแต่สำหรับโบสถ์อีกสองหลังได้แก่สถานพระพิฆเนศวร์(โบสถ์กลาง)และสถานพระนารายณ์(โบสถ์ริม)จะเปิดเฉพาะวันพฤหัสบดีและวันอาทิตย์โดยจะมีพราหมณ์อยู่ประจำเพื่อดูแลความเรียบร้อย