กระทรวงมหาดไทย

What the register records

ประวัติ · History

กำเนิดของกรมมหาดไทยเริ่มในสมัยกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 1998สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดให้กำหนดตราข้าราชการเป็นฝ่ายต่างๆแล้วให้ฝ่ายพลเรือนเรียกว่า กรมมหาดไทยต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กรมมหาดไทยได้รับสถาปนาเป็น กระทรวงมหาดไทยตั้งแต่ครั้งนั้นและทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯแต่งตั้งให้สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพเป็นเสนาบดี กระทรวงมหาดไทย ส่วนประวัติอาคารศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทยพื้นที่เดิมเคยเป็นที่ตั้งของวัง3วังคือ 1.วังริมสะพานช้างโรงสีวังใต้พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงสร้างพระราชทานพระองค์เจ้าเนียม ต่อมาเป็นที่ประทับขององค์เจ้าสว่างพระองค์เจ้าอุทัยและพระองค์เจ้าแฉ่งพื้นที่ของวังนี้คือบริเวณที่ตั้งของศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทยในปัจจุบัน 2. วังถนนเฟื่องนคร วังเหนือเป็นวังของกรมขุนภูวนัยนฤเบนทราภิบาลพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่3เสด็จประทับจนสิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่5หม่อมเจ้าในกรมอยู่ต่อมาจนสร้างเป็นศาลากระทรวงนครบาล 3.วังถนนเฟื่องนครวังใต้อยู่ต่อจากวังถนนเฟื่องนคร วังเหนือไปทางใต้ เป็นที่ประทับของกรมขุนเจริญผลพูนสวัสดิ์พระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ 3เมื่อกรมขุนเจริญผลพูนสวัสดิ์ สิ้นพระชนม์แล้ว จึงสร้างเป็นที่ว่าการกระทรวงโยธาธิการ ซึ่งเปลี่ยนนามเป็นกระทรวงคมนาคมในสมัยรัชกาลที่ 6 ปัจจุบันคือ บริเวณที่ตั้งกรมการปกครอง ที่มา1.กองจดหมายเหตุแห่งชาติกรมศิลปากร, จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์จัดพิมพ์เนื่องในการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์200ปี. กรุงเทพฯ ห้างหุ้นส่วนจำกัดสหประชาพาณิชย์, 2525.2.มหาดไทย, กระทรวง(สมภพโรจนพันธบรรณาธิการ) 91 ปีมหาดไทย, (เนื่องในโอกาสที่ระลึกคล้ายวันสถาปนากระทรวงมหาดไทย) กรุงเทพฯ โรงพิมพ์รุ่งเรืองรัตน์, 2526.3.แน่งน้อยศักดิ์ศรีและคณะ. พระราชวังและวังในกรุงเทพฯ(พ.ศ. 2325 – 2525).กรุงเทพฯ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2525.4.หอจดหมายเหตุแห่งชาติ, เอกสารกรมราชเลขาธิการ รัชกาลที่5กระทรวงมหาดไทย(เอกสาร ร. 5), พ.ศ. 2409 – 2457.

ศิลปกรรม · Art and architecture

พื้นที่ของกระทรวงมหาดไทยมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมคางหมูโดยทั้งสี่ด้านล้อมรอบด้วยถนนสายสำคัญได้แก่ด้านหน้าติดกับถนนอัษฎางค์และคลองคูเมืองเดิม ด้านหลังติดกับถนนเฟื่องนคร ด้านข้างติดกับถนนบำรุงเมือง และอีกด้านติดกับถนนราชบพิธและวัดราชบพิธ ภายในซึ่งเคยเป็นพื้นที่ของวังเดิม 3 วังนั้นไม่ปรากฎอาคารที่สร้างร่วมสมัยกับวังทั้งสามเลย แต่มีอาคารเก่าเพียงหลังเดียว ได้แก่ อาคารศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย ส่วนอาคารอื่นๆ เป็นอาคารสำนักงานของหน่วยงานต่างๆ ของกระทรวงมหาดไทย ภายในบริเวณกระทรวงมีสิ่งก่อสร้างที่สำคัญ ได้แก่ 1.ศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทยแผนผังอาคารเป็นลักษณะคล้ายการเชื่อมอาคาร4หลังเข้าด้วยกันให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส 2.แนวรั้วและซุ้มประตูพื้นที่ของกระทรวงมหาดไทย มีแนวรั้วซึ่งสร้างขึ้นโดยรอบโดยมีประตูด้านหน้า3 ประตู ประตูกลางมีขนาดเล็กกว่าชื่อประตูดำรงอีกสองประตูมีขนาดใหญ่กว่า ด้านขวาชื่อประตูสิงห์ ด้านซ้ายชื่อประตูพระยม หัวเสาก่อสูงขึ้นไปเป็นชั้นๆ ยอดสุดเป็นรูปดอกบัวตูม ตัวเสาและปีกประดับลายปูนปั้นรูปช่อผลไม้ ใบไม้อย่างสวยงามแนวรั้วมีฐานรูปบัวคว่ำมีเสาตั้งเป็นระยะๆโดยเสาไม่มีการประดับประดามากมายรั้วเหล็กดัดโปร่งลวดลายเรขาคณิตและดอกประจำยามแบบประดิษฐ์ 3.พระอนุสาวรีย์สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชาภาพตั้งอยู่ด้านหน้าของอาคารศาลว่าการกระทรวงมหาดไทย ลักษณะของพระอนุสาวรีย์เป็นพระรูปหล่อประทับนั่งบนเก้าอี้พระหัตถ์ซ้ายทรงถือไม้เท้า

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ภายในพื้นที่กระทรวงมหาดไทยมีการสร้างอาคารสำนักงานใหม่เพื่อสนองกับการขยายตัวของหน่วยงานและการใช้งานที่เพิ่มมากขึ้นอาคารเหล่านี้จึงมีขนาดค่อนข้างสูงใหญ่และตั้งอยู่ขนาบกับตัวโบราณสถานคืออาคารศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย