อุทกทาน

What the register records

ประวัติ · History

รูปปั้นแม่พระธรณีบีบมวยผม ซึ่งประดิษฐานบริเวณเชิงสะพานผ่านพิภพลีลา ถือเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญของกรุงเทพมหานคร สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ตามประวัติกล่าวว่า สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 5 หรือสมเด็จพรบรมราชชนนีพันปีหลวง ในรัชกาลที่ 6 และ 7 ทรงมีพระราชดำริ ให้สร้างรูปแม่ธรณีบีบมวยผมขึ้น เพื่อแจกจ่ายน้ำดื่มสะอาดบริสุทธิ์ให้ผู้คนทั่วไปเป็นสาธารณทานแก่ชาวกรุงเทพฯ เนื่องในวันเฉลิมพระชนม พรรษาครบ 50 พรรษาของพระองค์ เมื่อปี พ.ศ.2456 ลักษณะของอุทกทานนี้จัดทำเป็นรูปแม่ธรณีบีบมวยผมนั่งอยู่ในซุ้มเรือนแก้ว ซึ่งสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เป็นผู้ทรงออกแบบรูปแม่ธรณี ส่วนพระยาจินดารังสรรค์ (พลับ) เป็นผู้ออกแบบซุ้มเรือนแก้ว ต่อมา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาธรรมาธิกรณ์ เสนาบดีกระทรวงวัง นำร่างรูปนั้นไปแก้ไขเปลี่ยนแปลง และที่สุดเจ้าพระยายมราชได้ขอแบบรูปจากเจ้าพระยาธรรมาธิกรณ์มาเริ่มลงมือกระทั่งแล้วเสร็จ และได้มีการประกอบพิธีเปิดในวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ.2460 ที่มา1. น. ณ ปากน้ำ, ถาม-ตอบศิลปะไทย.2. ศิลปากร, กรม. จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์, 2525. หน้า 456-457 จัดพิมพ์เนื่องในการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี.

ศิลปกรรม · Art and architecture

อุทกทาน หรือ รูปนางพระธรณีบีบมวยผม ตั้งอยู่ที่สามเหลี่ยมบริเวณถนนราชดำเนินและถนนราชินีมาบรรจบกัน เชิงสะพานผ่านพิภพลีลา มีลานกว้างซึ่งจัดเป็นสวนหย่อม ปลูกต้นไม้อยู่โดยรอบโดยรอบ องค์รูปปั้นนางพระธรณีในศาล หรือที่อุทกทานแห่งนี้นั้น หล่อด้วยโลหะ ลงรักปิดทอง ปลายมวยที่บีบนั้นวกมาด้านหน้า ตรงปลายเป็นท่อให้น้ำไหล โดยท่านจะนั่งประทับอยู่ในซุ้มเรือนแก้ว โดยลักษณะซุ้มเรือนแก้วนี้ ลักษณะเป็นซุ้มหน้านางสองชั้น ตั้งอยู่บนฐานสูง เปิดโปร่งทั้ง 4 ด้าน ด้านหน้าซุ้มมีแท่นสำหรับตั้งหม้อรองรับน้ำจากปลายมวยผม

สภาพปัจจุบัน · Present condition

เป็นศาสนสถานประเภทศาล ประดิษฐานพระแม่ธรณีบีบมวยผม เป็นพื้นที่เปิดโล่งให้ประชาชนเข้ามาสักการะบูชาได้สะดวก