กรมแผนที่ทหาร

What the register records

ประวัติ · History

แต่เดิมพื้นที่ที่เป็นที่ตั้งของกรมแผนที่ทหารในปัจจุบันนี้เป็นตึกดินเก่า เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โปรดให้สร้างวังสราญรมย์จึงรื้อตึกดังกล่าวลงเสีย พื้นที่นั้นจึงว่างลงถึงพ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โปรดให้ใช้พื้นที่ว่างนั้นตั้งเป็นโรงเรียนนายทหาร เรียกว่า โรงเรียนทหารสราญรมย์ สาเหตุของการกำเนิดกรมแผนที่ทหารนั้น เนื่องด้วยในสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นสมัยเริ่มแรกของการพัฒนาประเทศอย่างกว้างขวาง พระองค์ได้ทรงชักชวนนายเฮนรี่ อลาบาสเตอร์ มารับราชการเป็นที่ปรึกษาส่วนพระองค์ นายเฮนรี่ อลาบาสเตอร์ ได้กราบบังคมทูลถวายคำแนะนำวิชาการสำรวจและทำแผนที่ ซึ่งพระองค์ทรงเห็นว่ามีประโยชน์มาก จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกองทำแผนที่ทดลองขึ้นใน พ.ศ. 2418 และเนื่องจากความจำเป็นที่จะต้องใช้แผนที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก จึงจัดตั้งโรงเรียนฝึกสอนชาวสยามให้ทำแผนที่ในระยะปลายปี พ.ศ. 2425 เมื่อมีจำนวนผู้สำเร็จการศึกษามากจึงจัดตั้งหน่วยราชการขึ้นเป็น กรมแผนที่ ในวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2428 ในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2425 กรมแผนที่ได้ขึ้นต่อกระทรวงกลาโหมและมีการเปลี่ยนแปลงชื่อหน่วยงานหลายครั้งจากกรมทำแผนที่ กรมแผนที่ และกรมแผนที่ทหารบกตามลำดับ ต่อมาในปีพ.ศ. 2506 ได้โอนย้ายมาสังกัดในกองบัญชาการทหารสูงสุด และเปลี่ยนชื่อเป็นกรมแผนที่ทหารมาจนถึงปัจจุบัน

ศิลปกรรม · Art and architecture

มีสิ่งก่อสร้างที่สำคัญ 3 ประเภท ได้แก่ 1. อาคารวิภาคภูวดล สร้างในสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นรูปแบบตะวันตกในสมัยเรอเนสซองส์และสมัยบาร็อคผสมกัน รูปแบบจะเน้นรูปด้านเฉพาะตอนหัวมุมถนน ตอนโถงทางเข้าด้านหน้าโถงทางเข้ารอง และโถงทางเข้าตอนปลายสุดของอาคารเป็นจุดเด่นเรียกว่า มงกุฎ ด้วยการยกเป็นมุข มีความสูงเท่ากับความสูงของหลังคาซึ่งค่อนข้างลาดชัน ทางเข้ามุขมีระเบียงรองรับด้วยเสากลมขนาดใหญ่ แต่งปูนเป็นชั้นๆ บางมุขเน้นด้วยเสากลมแบบเสาดอริก (Doric) 2.สระน้ำ บริเวณรอบสระน้ำจะประดับตกแต่งด้วยตุ๊กตาฝรั่ง 3. ศาลเจ้าแม่ทับทิม เป็นรูปแบบตะวันตกยุคโกธิค ภายในมีรูปประติมากรรมผู้หญิงครึ่งตัวมีการประดับตกแต่งด้วยเสื้อผ้าอาภรณ์อย่างสวยงาม

สภาพปัจจุบัน · Present condition

สภาพโดยทั่วไปของโบราณสถานกรมแผนที่ทหารนั้นโดยเฉพาะอาคารวิภาคภูวดลที่ถึงมีจะมีการซ่อมแซมและปรับปรุงด้วยการทาสีใหม่ หากแต่ในบางส่วนสมารถมองเห็นร่องรอยของความชำรุดทรุดโทรมอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งในบริเวณชั้นล่างบางจุดเกิดปัญหาความชื้นที่ขึ้นมาตามผนังของอาคารทำให้เนื้อปูนฉาบหลุดร่อนเปื่อยยุ่ย