คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตก

What the register records

ประวัติ · History

คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตกนี้ หมายถึงคูเมืองเฉพาะทางฝั่งธนบุรี โดยกรุงธนบุรีมีอาณาเขตครอบคลุม 2 ฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออก คูเมืองฝั่งธนบุรีนี้บางครั้งเรียกว่า คูเมืองด้านหลัง ปรากฏหลักฐานในพระราชพงศาวดารกล่าวว่า ในพุทธศักราช 2314 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทรงพระโปรดเกล้าฯ ให้ก่อกำแพงเมืองและขุดคูเมืองทั้งสองฝั่งของแม่น้ำเจ้าพระยา กรุงธนบุรีฝั่งตะวันตกนั้นนอกจากค่ายที่สร้างด้วยไม้ทองหลางรอบพระนครแล้ว ยังโปรดให้ขุดคูเมืองโดยเริ่มตั้งแต่คลองบางกอกใหญ่มาจรดคลองบางกอกน้อย นำมูลดินขึ้นถมเป็นเชิงเทินด้านใน แล้วให้เกณฑ์คนไปรื้ออิฐกำแพงเก่าจากเมืองพระประแดง กำแพงค่ายพม่าจากโพธิ์สามต้น สีกุก และบางไทรบรรทุกเรือมาก่อเป็นกำแพงและป้อมตามที่ถมเชิงเทินดินนั้น ปัจจุบันคลองส่วนใหญ่ตื้นเขิน บางส่วนไม่หลงเหลือร่องรอยว่าเป็นคลองมาก่อน เช่น บริเวณสถานีรถไฟบางกอกน้อย บางแห่งเป็นที่ตั้งของอาคารบ้านเรือน

ศิลปกรรม · Art and architecture

คลองคูเมืองนี้กว้าง 6 เมตร ยาว 4 กิโลเมตร มีคลองเล็กๆ หลายสาย ตัดผ่านเป็นตอนๆ ทำให้มีชื่อเรียกต่างกันตามย่านที่คลองไหลผ่าน คลองบ้านเนิน ตั้งแต่ปากคลองบางกอกน้อย ถึงสถานีรถไฟธนบุรี คลองบ้านช่างหล่อ ตั้งแต่สถานีรถไฟธนบุรี ถึงคลองวัดระฆัง คลองบ้านขมิ้น ตั้งแต่วัดระฆัง ถึงคลองมอญ คลองบ้านหม้อ ตั้งแต่คลองมอญ ถึงคลองวัดแจ้ง คลองวัดท้ายตลาดหรือคลองวัดโมลียโลกย์ ตั้งแต่คลองวัดแจ้ง ถึงคลองบางกอกใหญ่

สภาพปัจจุบัน · Present condition

คลองส่วนใหญ่ตื้นเขิน บางส่วนไม่เหลือร่องรอยว่าเคยเป็นคลองมาก่อน เช่น บริเวณสถานีรถไฟบางกอกน้อย บางแห่งเป็นที่ตั้งอาคารบ้านเรือน