วัดอมรินทรารามราชวรวิหาร

What the register records

ประวัติ · History

วัดอมรินทรารามวรวิหารเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ตั้งอยู่ปากคลองบางกอกน้อยเดิมชื่อวัดบางว้าน้อย เป็นวัดโบราณสันนิษฐานว่าน่าจะสร้างมาตั้งแต่สมัยอยุธยาในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี โปรดเกล้าฯ ยกขึ้นเป็นพระอารามหลวงคู่กับวัดระฆังโฆสิตาราม หรือวัดบางว้าใหญ่ต่อมากรมพระราชวังบวรสถานพิมุข (สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์) ในรัชกาลที่ 1ทรงปฏิสังขรณ์ใหม่ทั้งพระอารามแต่ยังไม่แล้วเสร็จมีหลักฐานบางแห่งระบุว่า อุโบสถสร้างเสร็จในสมัยกรมพระราชวังบวรฯ แล้วพระองค์จึงเสด็จทิวงคตได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อพ.ศ. 2325 ถึงสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัววัดอมรินทรารามได้ทรุดโทรมลง ทรงโปรดฯ ให้มีการปฏิสังขรณ์พระอุโบสถพระวิหารและพระระเบียงอีกครั้งหนึ่ง รวมถึงสร้างกุฏิสงฆ์ขึ้นใหม่ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2เนื่องจากพื้นที่วัดตั้งอยู่ใกล้สถานีรถไฟบางกอกน้อยซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญที่โดนโจมตีอย่างหนักปูชนียวัตถุสถานในพระอารามจึงถูกระเบิดทำลายไปเสียเป็นส่วนใหญ่ เหลือเพียงวิหารหลวงพ่อโบสถ์น้อย พระพุทธฉายจำลอง หอสวดมนต์ใหญ่ในคณะ 1 และตำหนักเขียวซึ่งรอดพ้นมาได้แต่ก็อยู่ในสภาพที่ชำรุดทรุดโทรม ปัจจุบันเสนาสนะและถาวรวัตถุภายในวัดอมรินทรารามวรวิหาร เป็นสิ่งก่อสร้างใหม่ทั้งหมด ยกเว้นโบสถ์น้อย พระมณฑปพระพุทธบาทจำลอง และตำหนักเขียว ที่มา1. กรมศิลปากร.กองจดหมายเหตุแห่งชาติ. จดหมายเหตุการณ์อนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ 2525. (จัดพิมพ์เนื่องในการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี)2. กรมสามัญศึกษา, ประวัติพระอารามหลวง, วัดอมรินทราราม, โรงเรียนวัดอมรินทราราม, พิมพ์เป็นอนุสรณ์เนื่องในงานพระกฐินพระราชทาน วันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ.2514.3. ม.ร.ว.แน่งน้อย ศักดิ์ศรี และคณะ, องค์ประกอบทางกายภาพกรุงรัตนโกสินทร์, กรุงเทพฯ โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย, 2543.

ศิลปกรรม · Art and architecture

1. มณฑปพระพุทธบาทจำลองมณฑปพระพุทธบาทจำลอง สร้างขึ้นในสมัยสมัยรัชกาลที่ 1 โดยพระเจ้าสัมพันธ์วงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงจงกล ร่วมกับกรมหมื่นนเรศร์โยธีและกรมหลวงเสนีบริรักษ์ซึ่งเป็นพระธิดาและพระโอรสในกรมพระราชวังหลังโปรดให้สร้าง ประดิษฐานไว้อยู่คู่กันกับภูเขาที่ประดิษฐานพระพุทธฉายจำลอง ที่พระองค์เจ้าหญิงกระจับและกรมหมื่นนราเทวศร์ช่วยสร้างตั้งอยู่กลางสระน้ำ มีสะพานทอดเชื่อมจากซุ้มประตูทางเข้าแต่ละทิศที่กำแพงชั้นนอกเข้ามาที่ลานประทักษิณชั้นในประตูกำแพงล้อมรอบมณฑปด้านนอกมีทั้งหมด 4 ประตูลักษณะซุ้มประตูก่ออิฐถือปูนมีหน้าบันรูปสามเหลี่ยมประดับด้วยใบระกาและหางหงส์ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง เสาที่รองรับนั้นด้านบนประดับด้วยลายคล้ายลายประจำยามและกระจัง ลักษณะของมณฑปเป็นทรงจัตุรมุขหลังคา 2 ซ้อน 2 ตับตัวมณฑปก่ออิฐถือปูน ตั้งอยู่บนชุดฐานที่มีฐานสิงห์อยู่กลางมีบันไดทางขึ้นมณฑปทุกด้านขนาดกว้าง 10.50 เมตรยาว 10.50เมตรหลังคาเครื่องบนวางซ้อนกันประดับช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ทุกด้าน ส่วนยอดกลางมณฑปนั้นเป็นเจดีย์ย่อมุมขนาดย่อม ที่ฐานของเจดีย์นี้ในแต่ละทิศนั้นประดับด้วยครุฑแบกมณฑปหลังนี้เครื่องบนประดับตกแต่งด้วยกระเบื้องและถ้วยชามเขียนสีของจีนทั้งหมดฝีมือประณีตงดงาม ตั้งแต่ส่วนเจดีย์ยอด ผืนหลังคา หน้าบัน ที่กรอบซุ้มประตู–หน้าต่าง ลวดลายเป็นลายพันธุ์พฤกษา มีหัวนาคประดับตามมุมของเชิงชายหลังคาที่ยื่นออกมา บานประตู – บานหน้าต่างลายหน้าต่างด้านนอกเขียนลายทองบนพื้นดำ ส่วนด้านในเป็นสีแดงเรียบ ส่วนด้านอื่นลายลบเลือนจนมองไม่เห็นแล้วประตูทางเข้า-ออกมณฑปมี 4 ด้านหน้าต่างจำนวน 8 บาน ด้านนอกตัวมณฑปมีรั้วชั้นในล้อมอีกชั้นหนึ่ง รั้วนี้ก่อด้วยปูนประดับกระเบื้องปรุสีเขียวแบบจีน ขนาดไม่สูงนัก มีเสาปูนประดับในแต่ละด้านซึ่งด้านบนตัวเสานั้น เสาสมบูรณ์ที่เหลืออยู่ปั้นเป็นรูปเหมือนสัตว์สองตัวหันหลังชนกัน เช่น วัวกับหนูบางเสาเหลือเพียงแค่วัวเพียงตัวเดียวเป็นต้นนอกจากนี้ชั้นฐานล่างที่รองรับมณฑปอีกชั้นหนึ่งนั้นแต่ละด้านยังก่อเป็นซุ้มสำหรับเป็นที่ประดิษฐานสิ่งศักดิ์สิทธิ์เช่น พระพุทธ รูป ฤษีโดยสร้างเลียนแบบก้อนหินตามธรรมชาติบริเวณมุมด้านหนึ่งของรั้วติดกำแพง รั้วด้านนอกสร้างเป็นวิหารขนาดเล็กผังรูปสี่เหลี่ยม ส่วนยอดเป็นเจดีย์ทรงปรางค์เตี้ยๆ1 องค์ด้านในประดิษฐานพระพุทธรูป ภายในมณฑปนั้นผังเป็นรูปกากบาท พื้นปูด้วยหินอ่อนเพดานค่อนข้างสูง ลายดาวเพดานเขียนเป็นสีทองบนพื้นแดงที่ขอบทั้งสี่ด้านวาดเป็นรูปเทวดาพนมมืออยู่กลางหมู่เมฆบนสวรรค์ แต่ละคู่หันหน้าเข้าหากันฝาผนังทั้งสี่ด้านเขียนเป็นลายตารางซึ่งตรงกลางวาดติดต่อกันเป็นรูปดอกไม้บ้าง ลายประดิษฐ์เหมือนดอกบัวบ้าง ในผนังแต่ละด้านมีช่องรูปซุ้มขนาดเล็กที่ผนังด้านบนเหนือกรอบประตู-หน้าต่างในทุกด้านใต้กรอบหน้าต่างลงมามีภาพจิตรกรรมวิถีชีวิตประจำ วันของชาวบ้าน เช่น ทิวทัศน์ของป่าเขาบ้านขบวนเกวียนเดินทาง ชาวบ้านหาบของ เป็นต้น ในสุดซึ่งเป็นด้านที่ปิดประตูไว้ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปางสมาธิหนึ่งองค์ตรงกึ่งกลางของมณฑปเป็นที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลองสี่รอยไว้ ปัจจุบันภายในมณฑปมีพระพุทธรูปองค์เล็กองค์น้อย และสิ่งของต่างๆ วางอยู่ตามมุมทั่วมณฑป

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ปัจจุบันเสนาสนะและถาวรวัตถุภายในวัดอมรินทรารามวรวิหาร เป็นสิ่งก่อสร้างใหม่ทั้งหมด และปูชนียวัตถุสถานส่วนใหญ่ในพระอารามอยู่ในสภาพที่ชำรุดทรุดโทรม