วัดดุสิตาราม (วัดเสาประโคน)

What the register records

ประวัติ · History

วัดดุสิตารามเป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดวรวิหารไม่ปรากฎหลักฐานว่าผู้ใดเป็นคนสร้าง แต่จากลักษณะรูปแบบศิลปกรรมสันนิษฐานว่าสร้างมานานแล้วตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเดิมวัดนี้ชื่อวัดเสาประโคนเป็นชื่อวัดที่ปรากฎในนิราศภูเขาทองของสุนทรภู่ซึ่งแต่งเมื่อราวพ.ศ.2471 ความว่าถึงอารามนามวัดประโคนปัก ไม่เห็นหลักลือเล่าว่าเสาหิน เป็นสำคัญปันแดนในแผ่นดิน มิรู้สิ้นสุดชื่อที่ลือชา ที่มาของชื่อวัด เสาประโคน ได้มีคำอธิบายไว้หลายประการประการแรกเชื่อว่าเนื่องจากแต่เดิมมีเสาหินขนาดโตประมาณ 4 กำหรือ 5 กำ สูง 2ศอก ปักอยู่ที่มุมภายในระเบียงรอบพระอุโบสถเสานั้นเรียก เสาประโคน แต่ปัจจุบันเสาหินต้นนี้ได้หายไปแล้วอีกประการหนึ่งคือชื่อวัดอาจจะเพี้ยนมาจากคำว่า เสาประโคน ซึ่งเล่ากันว่าสมัยหนึ่งนานมาแล้วเสาท่าน้ำของวัดนี้ผุขาดแต่ยังหาเสาใหม่มาเปลี่ยนไม่ได้จึงเอาไม้มาดามปะไว้ต่อมาชาวบ้านบริเวณใกล้เคียงกับวัดเรียกชื่อวัดว่า วัดเสาวคนธ์ หรือ วัดเสาวโคน ซึ่งนิยมเรียกกันมาจนทุกวันนี้

ศิลปกรรม · Art and architecture

1. พระอุโบสถ หลังคาลด 3 ชั้น มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ เสริมมุขทั้งด้านหน้าและด้านหลัง หน้าบันตอนล่างก่ออิฐถือปูน ตอนบนจำหลักไม้เป็นลวดลาย ลงรักปิดทองประดับกระจก ประตูหน้าต่างทำซุ้มแกะลายปูนปั้นแบบหน้าบัน ประดับด้วยช่อฟ้าใบระกา แต่ส่วนที่เป็นหางหงส์ดัดแปลงเป็นเศียรนาคพระประธาน เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย มีพระอัครสาวกนั่งประนมมืออยู่ซ้ายขวาข้างละองค์2. พระระเบียงคด รอบพระอุโบสถทั้ง 4 ด้าน มีพระพุทธรูปยืนปางถวายเนตรก่อด้วยปุนลงรักปิดทองประทับยืนอยู่ในซุ้มจระนำที่เจาะเข้าไปในผนังพระระเบียงโดยรอบจำนวน 64 องค์ 3. พระเจดีย์ปลา ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าสร้างขึ้นเมื่อใดสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา ตั้งอยู่นอกกำแพงพระระเบียง เป็นพระเจดีย์เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง ที่ส่วนเรือนธาตุทำเป็นซุ้มประตู 4 ทิศทางด้านทิศตะวันออกมีพระพุทธรูปปางสมาธิเป็นพระพุทธรูปสมัยใหม่ที่ชาวบ้านนำมาวางสักการะบูชา ที่ฐานมีรูปปลาเงือกและช้างน้ำติดอยู่โดยรอบ ตอนบนสุดเป็นเจดีย์ทรงปราสาทแบบล้านนามี 5 ยอด ปัจจุบันทรุดโทรมมาก มีต้นไม้และเถาวัลย์คลุมอยู่โดยรอบ 4. พระเจดีย์ราย ประกอบด้วย 2 เจดีย์ เจดีย์ทรงปรางค์และเจดีย์เพิ่มบุญ5. พระเจดีย์ (วัดน้อยทองอยู่)6. พระอุโบสถเก่า เป็นพระอุโบสถเดิมของวัดภุมรินราชปักษี มีขนาดเล็ก ทรวดทรงงดงาม หน้าบันรูปนารายณ์ทรงครุฑและมยุรารำแพน ปิดกระจกสีสวยงาม7. พระวิหารเก่า เป็นพระวิหารขนาดเล็กทรงสำเภา หน้าบันรูปนารายณ์ทรงครุฑ ด้านหลังประดิษฐานพระพุทธรูปปางประทานพร8. หอระฆัง9.ทัศนารมย์10. วิหาร (วัดภุมรินราชปักษี)11. กุฏิ (โรงเรียนธรรมเพิ่มพิบูลย์ พ.ศ. 2473)

สภาพปัจจุบัน · Present condition

พื้นที่ของวัดดุสิตารามในปัจจุบันอาจแบ่งได้เป็น 3 ส่วน คือ 1.พื้นที่เดิมของวัดดุสิตารามประกอบด้วยอุโบสถหอระฆังเจดีย์ปลาและหมู่กุฏิสงฆ์ 2.พื้นที่เดิมของวัดภุมรินราชปักษี ประกอบด้วย อุโบสถและวิหารเก่า บริเวณโดยรอบเป็นลานจอดรถมีแนวกำแพงกั้น3.พื้นที่เดิมของวัดน้อยทองอยู่ ประกอบด้วย องค์เจดีย์เชิงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้าและบริเวณโรงเรียนมัธยมวัดดุสิตาราม