วัดตรีทศเทพวรวิหาร

What the register records

ประวัติ · History

วัดตรีทศเทพวรวิหารมีฐานะเป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดวรวิหารพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นวิษณุนาคนิภาธรพระราชโอรสในพระบาทสมเด้จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างขึ้นในราวปี พ.ศ.2403 เพื่ออุทิศแต่เจ้าจอมมารดาน้อยซึ่งเป็นเจ้าจอมมารดาองค์แรกในรัชกาลที่4 หลังจากเริ่มสร้างได้ไม่นานก็สิ้นพระชนม์ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีพระบรมราชโองการให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นมเหศวรศิววิลาศ (พระเชษฐาร่วมมารดาเดี่ยวกับกรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร) อำนวยการสร้างต่อแต่ยังไม่แล้วเสร็จก็สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ.2410 ต่อมาในปีเดียวกันพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาราชสงครามเป็นแม่กองงานดำเนินการสร้างต่อจนแล้วเสร็จในปี พ.ศ.2410 แล้วพระราชทานนามว่า วัดตรีทศเทพ ซึ่งหมายถึงเทพสามองค์เป็นผู้สร้าง ได้แก่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร และพระองค์เอง (ความหมายตามรูปศัพท์ไม่ได้ เพราะถ้าแปลว่า เทพสามองค์ ควรจะเป็น วัดตรีเทพ ไม่ใช่ ตรีทศ ซึ่งควรแปลว่า สิบสาม คำแปลนี้ทางวัดเองก็น่าจะเข้าใจผิด) ได้ทำพิธีผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ.2422 และจากหลักฐานนี้ได้ระบุว่าในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ในปี พ.ศ.2448 (ร.ศ.123) พระครูธรรมาภินันท์เจ้าอาวาสวัดตรีทศเทพในขณะนั้นเห็นว่าพระวิหารชำรุดทรุดโทรมลงมากต้องการที่จะซ่อมแซมจึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตปฏิสังขรณ์ตามรูปเดิมเพียงแต่เปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคาเป็นกระเบื้องปูนแผ่นใหญ่เพื่อความคงทนถาวรดังปรากฎให้เห็นในปัจจุบัน ที่มา1. กรมศิลปากร. จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์, 2525.2. กรมศิลปากร. ฝ่ายทะเบียนโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและช่างอนุรักษ์. รายงานการสำรวจขึ้นทะเบียนโบราณสถาน, พ.ศ. 2539

ศิลปกรรม · Art and architecture

1. พระวิหาร ทรงไทยก่ออิฐถือปูน หลังคาสองชั้นสามตับมุงกระเบื้องว่าวหางหงส์เป็นปูนปั้นรูปนกเขา ส่วนที่เป็นใบระกาเป็นใบเทศหน้าบันเป็นปูนปั้นลวดลายพระมหามงกุฏบนฐานพานแว่นฟ้าขนาบด้วยฉัตรอันเป็นสัญลักษณ์ประจำพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่4 ซุ้มประตู-หน้าต่างเป็นปูนปั้นลวดลายพระมหามงกุฏบนพานและลายดอกพุดตานที่หัวเสา ผนังระเบียงประดับด้วยกระเบื้องปรุฐานปัทม์มีสภาพชำรุดทรุดโทรมมากเสามุมกำแพงแก้วพระอุโบสถตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของพระอุโบสถหลังปัจจุบันลักษณะเป็นเสาสี่เหลี่ยมย่อมุมก่ออิฐถือปูน 2. เจดีย์ย่อไม้สิบสอง 3. ปรางค์เจดีย์ย่อไม้สิบสอง

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ได้รับการบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพดี