สะพานมัฆวานรังสรรค์

What the register records

ประวัติ · History

สะพานมัฆวานรังสรรค์ คือ สะพานที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใน ร.ศ.119 (พ.ศ. 2443) เพื่อใช้ข้ามคลองผดุงกรุงเกษมเชื่อมระหว่างถนนราชดำเนินนอกไปยังพระราชวังดุสิต หลังจากให้กรมสุขาภิบาลตัดถนนราชดำเนินนอกแล้วจึงโปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงโยธาธิการสร้างสะพานมัฆวานรังสรรค์ด้วยซึ่งชื่อเรียกสะพานมัฆวานรังสรรค์แห่งนี้นั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อสะพานในบริเวณตำบลสามเสนให้คล้องจองกันรวม 6 สะพานแต่ละนามมีความหมายว่าเป็นสะพานที่เทพยดาทรงสร้างทั้งสิ้น คือ สะพานเทเวศร์นฤมิตรสะพานพิศณูปถัมป์สะพานมัฆวานรังสรรค์สะพานเทวกรรมรังรักษ์และสะพานจตุรภักตร์รังสฤษดิ์ตามธรรมเนียมที่มักจะตั้งชื่อสถานที่ที่สร้างในบริเวณและโอกาสเดียวให้คล้องจองกันไปสะพานมัฆวานรังสรรค์คำว่ามัฆวานหรือมัฆวาฬคือชื่อหนึ่งของพระอินทร์รังสรรค์แปลว่าสร้างเป็นสะพานที่มีเครื่องประดับตกแต่งที่งดงามกว่าสะพานอื่นเพราะทอดเชื่อมสะพานถนนราชดำเนินนอกอันเป็นถนนที่มีความสง่าที่สุดในสมัยนั้นจึงต้องตกแต่งให้งดงามรับกับความสง่าของถนนชื่อที่โปรดพระราชทานคือมัฆวาฬรังสรรค์ปัจจุบันเขียนใหม่ว่า มัฆวานรังสรรค์เมื่อถนนราชดำเนินนอก และสะพานมัฆวานรังสรรค์สร้างเสร็จเรียบร้อยแล้วพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินผ่านเป็นปฐมฤกษ์เมื่อวันที่ 1พฤศจิกายนพ.ศ.2446 ที่มา1. กนกวลีชูชัยยะ. พจนานุกรมวิสามานยนามไทย วัด วัง สะพาน ป้อม. กรุงเทพฯ ราชบัณฑิตยสถาน, 2544. 2. ถาวรจารุกิตติชัย. สะพานในกรุงเทพมหานครและสะพานในรัชกาลที่ 5. กรุงเทพฯ ฐานการพิมพ์. 2541. 3. ศันสนีย์วีระศิลป์ชัย. ชื่อบ้านนามเมืองในกรุงเทพฯ .พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ มติชน, 2546.4. สมบัติพลายน้อย. สะพานมัฆวานรังสรรค์ ศิลปวัฒนธรรม. (ปีที่ 21 ฉบับที่ 6 , เม.ย.43), 89. 5. _______________.เล่าเรื่องบางกอก เล่ม 2. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ สายธาร, 2544. 6. เอเลนาตามานโญ. มาริโอตามานโญ ยี่สิบห้าปีแห่งการเป็นสถาปนิกในราชสำนักสยาม (2443 – 2468) เมืองโบราณ. (ปีที่ 24,ฉบับที่ 2 เม.ย. -มิ.ย. 41) ,23 – 45.

ศิลปกรรม · Art and architecture

สะพานมัฆวานรังสรรค์ตามประวัติการก่อสร้างพ.ศ.2443 - 2444ออกแบบโดยสถาปนิกมาริโอตามานโญ (Mario Tamagno)ร่วมกับวิศวกร 2 ท่านคือคาร์โลอัลเลกริ (CarloAllegri) และเอมีลิโอกอลโล (Emilio Gollo)ซึ่งทั้ง3ท่านนั้นเป็นนายช่างชาวอิตาเลียนที่เข้ามารับราชการในกระทรวงโยธาธิการตัวสะพานมีโครงสร้างเป็นคานเหล็กพื้นคอนกรีต ราวสะพานเป็นเหล็กหล่อมีดวงตรารูปช้างเอราวัณพระพาหนะของพระอินทร์ ที่กึ่งกลางสะพาน ซึ่งความหมายสอดคล้องกับชื่อสะพานลวดลายเหล็กหล่อที่ราวสะพานเป็นรูปใบไม้แบบหยักประดับอยู่ตามแนวเหล็กโค้งอ่อนช้อย เห็นได้ว่าราวสะพานเป็นเหล็กหล่อที่นำมาต่อกันดังบางจุดที่ยังคงเห็นรอยต่อนั้น และสิ่งที่เด่นที่สุดของสะพานแห่งนี้คือเสาหินอ่อนสี่มุมของสะพาน เป็นเสาหินอ่อนทรงสี่เหลี่ยมสอบขึ้นด้านบนตั้งอยู่บนฐานที่เชื่อมต่อกับส่วนของพนักเชิงลาดของราวสะพาน ลักษณะของเสามีการตกแต่งส่วนบนของเสาด้วยแผ่นสำริดรูปสี่เหลี่ยมภายในมีลายวงกลมและมีแนวเส้นห้อยลงมา3แนวที่ปลายของแนวเส้นนั้นเป็นรูปวงกลมและปลายสุดมีรูปทรงคล้ายหัวธนู ส่วนหัวเสาตกแต่งเป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายหน้าบัน pediment ภายในกรอบหน้าบันสามเหลี่ยมตรงกลางเป็นรูปวงกลมทั้งสองข้างเป็นลายดอกไม้และเครือเถาใต้กรอบสามเหลี่ยมเป็นลายรูปไข่สลับใบหอกแบบการตกแต่งอย่างสถาปัตยกรรมอิทธิพลตะวันตกทั่วไปเหนือส่วน pediment ขึ้นไปมีแท่งสอบขึ้นและด้านข้างมีการสลักหินอ่อนเป็นรูปใบไม้ดอกไม้และผลไม้แท่งดังกล่าวรองรับโคมไฟสำริดที่ประดับอยู่ยอดบนสุด บริเวณโคนเสาด้านในมีแผ่นหินอ่อนที่เขียนชื่อสะพานติดอยู่ ส่วนผนังเชิงลาดสะพานทำด้วยหินอ่อนเช่นเดียวกันโดยมีรูปทรงโค้งรับกับแนวโค้งของลาดเชิงสะพาน

สภาพปัจจุบัน · Present condition

สะพานมัฆวานรังสรรค์ปัจจุบันยังคงอยู่ในสภาพที่ค่อนข้างดีแต่ที่ฐานพนักเชิงลานของสะพานบางจะมีการทรุดตัวแล้วเล็กน้อย ส่งผลให้ฐานหินอ่อนบางส่วนของพนักนั้นแตกร้าว และในปัจจุบันสะพานมัฆวานรังสรรค์ไม่พอแก่การสัญจรไปมาของยวดยานที่เพิ่มมากขึ้น ทางราชการจึงต้องเปิดช่องการจราจรเพิ่มเมื่อพ.ศ.2541 โดยการสร้างสะพานใหม่เลียนแบบสะพานมัฆวานรังสรรค์ ขนาบข้างสะพานของเดิมทั้ง 2 ด้านและที่มุมสะพานด้านเหนือทั้ง 2 ด้านมีน้ำพุตั้งอยู่ด้วย