วัดชนะสงคราม

What the register records

ประวัติ · History

วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร มีฐานะเป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรมหาวิหาร วัดชนะสงครามเป็นวัดที่สร้างมาก่อนกรุงรัตนโกสินทร์ เดิมเรียกว่า วัดกลางนาตามสภาพภูมิประเทศโดยรอบวัดครั้งถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานีสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ทรงบูรณะปฎิสังขรณ์ใหม่ทั้งพระอารามเมื่อพระบาทสมเด็จพระรามาธิบดี ศรีสินทรมหาจักรีบรมนาถ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งพระราชาคณะฝ่ายรามัญสำหรับพระนครตามประเพณีครั้งกรุงศรีอยุธยา 3 องค์ได้โปรดให้พระสงฆ์ฝ่ายรามัญมาอยู่ ณ วัดชนะสงครามแล้วโปรดให้พระมหาสุเมธาจารย์ ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสในระยะนี้เรียกนามวัดว่า วัดตองปุสันนิษฐานว่าเป็นการเรียกขานตามความว่า เป็นวัดพระสงฆ์รามัญเลียนแบบวัดตองปุสมัยอยุธยาแต่ไม่ใช่นามบัญญัติขึ้นเป็นทางการต่อมาจึงได้พระราชทานนามพระอารามนี้ว่า วัดชนะสงครามเมื่อทรงมีชัยชนะต่อข้าศึก ในรัชกาลที่ 2หลังจากสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ทรงรับสถาปนาเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลแล้วได้เสด็จไปประทับ ณ พระราชวังบวรสถานมงคล โปรดให้ซ่อมแซมพระราชมณเฑียรบางส่วนที่ทรุดโทรมในโอกาศนี้โปรดให้รื้อพระพิมานดุสิตานำตัวไม้ส่วนที่ใช้ได้ไปสร้างไว้ในกลุ่มกุฎิหลังพระอุโบสถพระพิมานดุสิตานี้อยู่มาจนถึงสมัยสงครามเอเชียบูรพาได้ถูกระเบิดทำลายเสียหาย ในรัชกาลที่ 5พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตกแต่งพระอุโบสถวัดบวรสถานสุทธาวาสเป็นเมรุพิมานในงานพระราชทานเพลิงศพ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารได้ทอดพระเนตรเห็นอัฐิของเจ้านายฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคลซึ่งเก็บไว้ในเก๋งด้านตะวันตกของพระอุโบสถหรือที่เรียกว่าหอมณเฑียรธรรมนั้นไม่มีระเบียบและขาดการดูแลเอาใจใส่ให้สมพระเกียรติจึงทรงพระราชปรารภจะสร้างที่บรรจุไว้สำหรับเจ้านายฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคลแต่ยังไม่ได้สร้างที่ใดจนกระทั่งสิ้นรัชกาล ถึงรัชกาลที่ 6สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้ทรงพระราชอุทิศพระราชทรัพย์ ให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์ก่อสร้างที่บรรจุพระอัฐิที่เฉลียงท้ายพระอุโบสถโดยกั้นผนังระหว่างเสาท้ายพระอุโบสถเป็นห้อง ทำเป็นคูหา 5 ช่อง คูหาหนึ่งเจาะเป็นช่องเล็กๆ สำหรับบรรจุอัฐิเจ้านายตามรัชกาล การก่อสร้างสำเร็จในรัชกาลที่ 7 ได้มีพิธีอัญเชิญพระอัฐิจากพระราชวังบวรสถานมงคลไปประดิษฐานในพุทธศักราช 2470 ที่มากรมศิลปากร. กองจดหมายเหตุแห่งชาติ. จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ กรม, 2525.

ศิลปกรรม · Art and architecture

1.พระอุโบสถเป็นอาคารทรงโรงก่ออิฐถือปูนมีระเบียงด้านหน้าและหลังหน้าบันลงรักปิดทองประดับกระจกเป็นภาพพระนารายณ์ทรงครุฑท่ามกลางกนกเปลวประตูหน้าต่างมีซุ้มเรือนแก้วปูนปั้นบานภายนอกเขียนลายรดน้ำพุ่มข้าวบิณฑ์ภายในเขียนสีเป็นภาพเทพทวารบาลพระอุโบสถนี้สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาททรงสถาปนา ภายในพระอุโบสถมีฐานชุกชีใหญ่เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปประธานและมีพระพุทธรูปปางมารวิชัย 15 องค์ประดิษฐานอยู่รายรอบพระประธาน หันหน้าไปทางทิศตะวันออก 5 องค์ ทิศตะวันตก 4 องค์ ทิศเหนือและใต้ทิศละ 3 องค์พระพุทธรูปทั้ง 15 องค์และพระประธาน รวมเป็น 16 องค์สันนิษฐานว่า สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาททรงนำแบบอย่างมาจากวัดชุมลนิกายาราม อำเภอบางปะอินจังหวัดพระนครศรีอยุธยาด้วยในพระอุโบสถของพระอารามนั้น มีพระพุทธรูปรวม 7 องค์แต่ละองค์มีพระนามจารึก เป็นนามพระพุทธเจ้านับจากพระสมณโคดมย้อนขึ้นไปตามบทสวดอาฎานาฎิยปริต ดังนั้นพระพุทธรูปที่วัดชนะสงครามก็คงสร้างในคติเดียวกันเพียงแต่ไม่จารึกพระนามไว้ให้ปรากฎต่อมาพระธรรมทัศนาธร (ทองสุก สุทสฺโส) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวันชนะสงครามได้ประพันธ์พุทธมงฺคลกถา ผูกตามพระนามพระพุทธเจ้าทั้ง 16 พระองค์ ใช้สำหรับพระภิกษุสามเณรสวดสรภัญญะท้ายทำวัตรทุกวัน นับตั้งแต่พุทธศักราช 2492 เป็นต้นมาอนึ่งพระพุทธเจ้าทั้ง 16 พระองค์นี้ ตามคตินิยมโบราณนับถือกันมากว่าทรงพระคุณในการประสิทธิ์ประสาทชัยชนะเหมือนศัตรู ถึงกับบัญญัติอักขระย่อขึ้นมาแทนพระนาม เรียกว่าหัวใจคือ นะมะนะอะ นอ กอ นะ กะ กอ ออ นอ อะ นะอะกะอังและผูกเป็นยันต์เรียกว่า ยันต์พระเจ้า 16 พระองค์ฉะนั้นการสร้างพระพุทธรูป 16 องค์ไว้ในพระอารามนี้ อาจมีความสัมพันธ์กับความหมายของนาม วัดชนะสงคราม ก็ได้ 2.เจดีย์เหลี่ยมย่อไม้ยี่สิทรงจอมแห 2 องค์ ตั้งอยู่ทางด้านหน้าของพระอุโบสถเป็นเจดีย์ก่ออิฐถือปูนฐานกว้างด้านละ 9 เมตรสูง 15 เมตร 3.เจดีย์กลมมีจำนวน 2 องค์อยู่ทางด้านหลังพระอุโบสถขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4 เมตรสูงประมาณ 8 เมตร นอกจากนี้ยังมีสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ เช่น ศาลาติดกำแพงแก้วรอบพระอุโบสถกุฎิเสนาสนะบางหลัง และหอไตร 2 หลัง เป็นต้นถาวรวัตถุชิ้นสำคัญได้แก่บานประตูพระพิมานดุสิตาซึ่งเหลือจากภัยสงครามมีลายรดน้ำฝีมือช่างครั้งรัชกาลที่ 1ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ในกุฎิเจ้าอาวาส 4. ศาลาราย 5. เกย 6. หอไตร 7. บ่อน้ำ 8. ที่สรงน้ำ 9. กุฏิสงฆ์

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ได้รับการบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพดี