วัดสามพระยา

What the register records

ประวัติ · History

วัดสามพระยาเดิมชื่อว่า วัดบางขุนพรหม เป็นอีกวัดหนึ่งที่ตั้งอยู่ในเขตนี้วัดสามพระยาแต่เดิมเป็นวัดโบราณที่มีชื่อเรียกสั้นๆ ว่า วัดสัก ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา และ อยู่ใกล้กับวัดวัดอินทรวรวิหาร และ วัดใหม่อมตรสซึ่งตั้งอยู่คนละฟากถนนกันวัดแห่งนี้เดิมเป็นวัดราษฎร์สร้างขึ้นในต้นสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ราวรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโดยหลวงวิสุทธิโยธามาตย์ (ตรุษ) ขุนนางเชื้อสายมอญเป็นผู้สร้าง โดยท่านได้ยกที่ดินพร้อมทั้งบ้านเรือนของขุนพรหม (สารท) ผู้เป็นน้องชาย ถวายสร้างเป็นวัดขึ้นที่บริเวณบ้านลานอยู่เหนือปากคลองบางลำพูเพื่อเป็นอนุสรณ์แลผลบุญติดตามขุนพรหม (สารท)เมื่อสร้างวัดเสร็จแล้วได้เรียกชื่อว่า วัดบางขุนพรหม เป็นเหตุให้นามของตำบลหมู่บ้านบริเวณวัด ซึ่งเดิมเรียกว่า บ้านลาน กลับกลายเรียกกันว่าตำบลบางขุนพรมตามไปด้วย ครั้นต่อมา พระยาราชสุภาวดี (ขุนทอง) พระยาราชนิกุล (ทองคำ)และพระยาเทพวรชุน (ทองห่อ) ซึ่งมีศักดิ์เป็นหลานของท่านขุนพรหม (สารท) พร้อมใจกันบริจาคทรัพย์ปฏิสังขรณ์วัดบางขุนพรมทั้งวัด ครั้นเสร็จเรียบร้อยแล้ว ท่านพระยาทั้งสามจึงพร้อมใจกันน้อมเกล้าฯ ถวายแด่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2366 หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3ได้เสด็จพระราชดำเนินมาทอดพระเนตรแล้ว ทรงรับวัดบางขุนพรหมไว้เป็นพระอารามหลวง พร้อมทั้งพระราชทานนามใหม่ว่า วัดสามพระยา ซึ่งใช้เป็นชื่อเรียกมาถึงทุกวันนี้ ปี พ.ศ. 2485ได้มีประกาศเรื่องการจัดระเบียบพระอารามหลวงขึ้นทางราชการได้พิจารณาถึงสภาพฐานะแล้วจัดอันดับพระอารามหลวงใหม่ทำให้วัดสามพระยาเป็นอารามหลวงชั้นตรีชนิดสามัญจนตราบทุกวันนี้ พ.ศ. 2458 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ฐานะของวัดสามพระยาวรวิหารได้เปลี่ยนจากพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตามประกาศกระทรวงธรรมกาล แผนกกรมสังฆการี เรื่องจัดระเบียบพระอารามหลวง วันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2458 มีนามว่า วัดสามพระยา มาจนถึงปัจจุบัน

ศิลปกรรม · Art and architecture

รายละเอียดของสิ่งก่อสร้างและถาวรวัตถุภายในวัด 1.พระอุโบสถอาคารก่ออิฐถือปูนมีระเบียงยกพื้นล้อมรอบ แบ่งเป็น 7 ห้อง ห้องที่ 1 และ 7 เป็นระเบียงรอบ ห้องที่ 2-6 เป็นตัวพระอุโบสถเสาระเบียงทรงสี่เหลี่ยมตอนบนปลายสอบเข้า ลูกกรงระเบียงประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีฉลุลายในกรอบสี่เหลี่ยม หลังคา 2 ชั้นซ้อน 2 ตับ มุงกระเบื้องบอนเคลือบสีแบบจีน หน้าบันไม่มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ กรอบหน้าบันฝังกระเบื้องเคลือบเป็นระยะ ลวดลายกลางหน้าบันเป็นรูปแจกันดอกไม้ พานผลไม้ ประดับด้วยจานกระเบื้อง เบญจรงค์และลายคราม บันไดหินอ่อนทางขึ้นด้านหน้ายาวเกือบตลอดส่วนกว้างของพระอุโบสถและ มีบันไดทางขึ้นเล็กๆ บริเวณมุมทั้งสี่ เชิงราวบันไดตั้งตุ๊กตาหินรูปสิงโตแบบจีน คอสองของหลังคาเขียนภาพจิตรกรรมแบบจีน ตอนบนประดับลายปูนปั้นติดถ้วยกระเบื้องเคลือบ เชิงชายลาดหลังคาฝังถ้วยเบญจรงค์สลับกับถ้วยลายคราม ไขราชั้นลาดหลังคาเขียนลายช่อดอกไม้และผีเสื้อ บางแห่งลบเลือนไปมาก ซุ้มประตูและซุ้มหน้าต่างประดับลายปูนปั้นช่อดอกพุดตานใต้กรอบล่างของหน้าต่างทำเป็นฐานสิงห์ บานประตู ด้านนอกเขียนลายรดน้ำลายพรรณพฤกษาแบบจีนด้านในเขียนลายรูปเซี่ยวกาง ภายในพระอุโบสถ ประดิษฐานพระประธานปางมารวิชัย ประทับบนรัตนบัลลังก์เพดานด้านบนแบ่งเป็น 5 ช่อง ลงสีชาดเขียนลายทองเป็นช่อดอกเบญจมาศ ดอกพุดตาน และนก ขื่อลงรักเขียนลายทองแบบเดียวกัน ผนังตอนบนสุดเขียนลายทองรูปหงส์และมังกร ถัดลงมาจนถึงระดับขอบบนของหน้าต่างเขียนลายแบบเดียวกันผนังระหว่างช่องหน้าต่างเขียนลายโต๊ะเครื่องบูชา ผนังส่วนที่หักมุมน้อยๆ เป็นกรอบหน้าต่างเขียนสีรูปดอกบัวและใบบัว บนหน้าต่างด้านละ 5 ช่องนั้น สองช่องแรกที่อยู่ใกล้พระประธานเขียนภาพสีลายดอกพุดตานและผีเสื้อ ช่องกลางเขียนลายดอกพุดตานและค้างคาว และสองช่องสุดท้ายเขียนลายนก ดอกไม้และมังกร 2. พระวิหาร อาคารก่ออิฐถือปูนตั้งอยู่ด้านขวาของพระอุโบสถแบ่งเป็น 7 ห้อง มีระเบียงล้อมรอบเสาระเบียงทรงสี่เหลี่ยมปลายสอบขึ้น ลูกกรงระเบียงหล่อเป็นแท่งกลมหลังคาซ้อน 2 ตับมุงกระเบื้องไทย หน้าบันทรงจีนเป็นลายปูนปั้นเถาไม้ดอกและนก ประดับด้วยถ้วยจานกระเบื้อง คอสองส่วนที่เป็นท้องไม้และเชิงชายทำเป็นรูปฐานบัวหงาย ลาดหลังคาติดถ้วยเบญจรงค์และถ้วยลายครามสลับเรียงกันไปตลอด ปั้นลมท้ายหน้าบันประดับลายปูนปั้นช่อดอกพุดตาน ไขราชั้นหลังคาเขียนลายดาวสีทองบนพื้นชาด ซุ้มประตูซุ้มหน้าต่างพระวิหารเหมือนของพระอุโบสถ กล่าวคือ ประดับลายปูนปั้นช่อดอกพุดตานใต้กรอบล่างของหน้าต่างทำเป็นฐานสิงห์ บานประตู ด้านนอกเขียนลายรดน้ำลายพรรณพฤกษาแบบจีน แต่ผูกลายต่างกันเล็กน้อยพระวิหารหลังนี้ไม่มีประตูหลังมีบันไดทางลงจากระเบียงที่แต่ละมุมของมุขหน้าและมุขหลัง ภายในพระวิหาร ประดิษฐานพระประธาน ปางมารวิชัยขนาบข้างด้วยพระสาวก ปางห้ามสมุทร ซึ่งสร้างเลียนแบบเทวรูปขอมประทับอยู่บนฐานชุกชีปิดทองล่องชาด ผนังด้านหลังพระประธานก่อเป็นฐานตั้งพระพุทธรูปยืนทรงจีวรแพรลาย มี ฉัตร 5 ชั้น อยู่เหนือพระเศียรเพดานแบ่งเป็น 5 ช่อง เขียนลายดาวสีทองบนพื้นชาด ขื่อเขียนลายทอง บานประตูหน้าต่างทาสีชาด พื้นปูกระเบื้องลาย บนชั้นเบญจาเป็นฐานสิงห์ซึ่งเขียนสีลายจีน 3. เจดีย์มอญ ตั้งอยู่ที่ลานพระอุโบสถ 4. เจดีย์ทรงกลม เป็นเจดีย์ใหญ่ทรงลังกาตั้งอยู่ที่ลานพระอุโบสถ 5. กำแพงแก้วและซุ้มประตู ซุ้มประตูกำแพงเขตพุทธาวาส เป็นซุ้ม 3 หน้าแบบจีน ประดับลายปูนปั้นมุขด้านข้างเป็นช่อดอกพุดตาน 6. หอระฆังเป็นอาคาร 2 ชั้นก่ออิฐถือปูน หลังคาทรงจัตุรมุขมีเครื่องยอดอยู่ด้านบน และมีบันไดขึ้น 7. อาคารเรียนพิณศุขะวณิช 8. กุฏิวรรธโนทัย

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์ให้อยู่ในสภาพดี