โรงเรียนราชินี

What the register records

ประวัติ · History

อาคารสุนันทาลัย เป็นอนุสรณ์สถานที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นเป็นเครื่องแสดงความอาลัยรักถึงพระมเหสี คือ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีซึ่งสิ้นพระชนม์ด้วยอุบัติเหตุเรือพระที่นั่งล่มพร้อมพระราชธิดาสมเด็จเจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพชรรัตน์พระชันษา 3 พรรษาและเจ้าฟ้าในพระครรภ์ที่ตำบลบางพูดอำเภอปากเกร็ดจังหวัดนนทบุรีในคราวโดยเสด็จพระราชดำเนินประพาสบางปะอินเมื่อวันที่31 พฤษภาคมพ.ศ.2423 อนุสรณ์แห่งนี้ รัชกาลที่ 5โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นในพื้นที่ที่มีความสำคัญในประวัติศาสตร์ตั้งแต่กรุงศรีอยุธยา สถานที่แห่งนี้เป็นที่ตั้งของป้อมบางกอกฝั่งตะวันออกซึ่งอยู่ตรงข้ามกับป้อมวิชัยประสิทธิหรือป้อมวิชาเยนทร์ต่อมามีการรื้อป้อมบางกอกฝั่งตะวันออกในรัชสมัยพระเพทราชาเหลือแต่ป้อมวิชาเยนทร์ ภายหลังพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างป้อมรอบกำแพงพระนครและในพื้นที่ที่เป็นโรงเรียนราชินีในปัจจุบันเป็นที่ตั้งของป้อมมหาฤกษ์ซึ่งเป็น 1 ในจำนวน 14 ของป้อมที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อป้องกันรักษาพระนคร ป้อมมหาฤกษ์ถูกรื้อในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเพื่อรวมพื้นที่เดิมบริเวณป้อมที่มีการสร้างวังเจ้านาย และบ้านเรือนของข้าราชการเพื่อสร้างโรงสกูลสุนันทาลัย โรงสกูลสุนันทาลัย หรือที่เรียกกันสมัยแรกตั้งว่า โรงสุนันทาลัย ตั้งขึ้นเพื่ออุทิศต่อสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์และให้ตึกแห่งนี้เป็นที่บำรุงสาธารณศึกษาธิการ อาคารสุนันทาลัยเริ่มก่อสร้างในปีพ.ศ. 2423 โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางศิลาก่อฤกษ์สถานศึกษาที่จะสร้างเป็นอนุสรณ์สำหรับสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ เมื่อวันที่3มีนาคม พ.ศ. 2423 โรงเรียนสตรีสุนันทาลัยได้ดำเนินกิจการมาจนกระทั่งพ.ศ.2443เนื่องด้วยนักเรียนมีน้อยและสถานที่ทรุดโทรมจึงต้องหยุดกิจการลงแต่ในช่วงต่อมาตัวอาคารยังเป็นที่ตั้งของสถานที่ราชการสำคัญจนกระทั่งท้ายสุดเมื่อกิจการโรงเรียนราชินี ซึ่งสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถในรัชกาลที่ 5 เป็นองค์ผู้พระราชทานกำเนิดได้ขยายกิจการมากขึ้น ห้องเรียนไม่เพียงพอ สมเด็จพระศรีพัชรินฯ ได้กราบบังคมทูลพระกรุณาขอพระราชทานพระบรมราชาอนุญาตย้ายโรงเรียนราชินีจากตึกแถวมุมถนนอัษฎางค์มาอยู่ที่โรงเรียนสุนันทาลัยและในพ.ศ. 2449 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้โรงเรียนราชินีย้ายมาตั้งอยู่ใช้สถานที่สุนันทาลัย ตั้งแต่นั้นมาโรงเรียนสุนันทาลัยที่สมัยแรกตั้งเรียกว่า โรงสกูลสุนันทาลัย ก็เปลี่ยนมาใช้ชื่อโรงเรียนราชินีจนถึงปัจจุบันนี้ ปัจจุบันทางโรงเรียนราชินี ได้ใช้ตึกสุนันทาลัยจัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์วิวัฒนาการโรงเรียนราชินีซึ่งเปิดเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2531 ภายในจะเก็บรักษาเครื่องเรือนโบราณของทางโรงเรียน ซึ่งโรงเรียนจัดทำขึ้นใช้เองในสมัยก่อนและที่ได้รับพระราชทานมาจากวังเจ้านายเมื่อสิ้นพระชนม์ ที่มา1. กนกวลี ชูชัยชนะ. พจนานุกรมวิสามานยนามไทย วัด วัง ถนน สะพาน ป้อม. กรุงเทพฯ ราชบัณฑิตยสถาน,2544.2. กองบรรณาธิการ. อนุสรณ์สถานแห่งความอาลัยรักอันสุดซึ้ง ตึกสุนันทาลัย ชายคา. (ปีที่ 9 ฉบับที่ 78, กันยายน 2540.)3. แน่งน้อย ศักดิ์ศรี,ม.ร.ว. มรดกสถาปัตยกรรมกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ โรงพิมพ์กรุงเทพฯ, 2537.4. ผุสดี ทิมทัส. ช่างฝรั่งในกรุงสยาม. กรุงเทพฯ โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2541.5. พัชนี จันทรสาขาและคณะ. การอนุรักษ์พระราชวังมรดกสำคัญของชาติ. กรุงเทพฯ คณะกรรมาธิการศึกษา ศาสนาศิลปะและวัฒนธรรม, 2545.6. โรงเรียนราชินี. ราชินี 84 ปี. กรุงเทพ ฯ โรงพิมพ์พิฆเนศ. 2531.7. โรงเรียนราชินี. อนุสาสน์ 80 ปี ราชินี. กรุงเทพ ฯ ม.ป.ท., 2527.8. ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย. ชื่อบ้านนามเมืองในกรุงเทพฯ. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ มติชน, 2546.9. ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย. พระนางเรือล่มสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี ศิลปวัฒนธรรม. (ปีที่ 15 ฉบับที่ 12,ตุลาคม 2537) หน้า 147 – 150.

ศิลปกรรม · Art and architecture

โรงเรียนสุนันทาลัย เมื่อแรกสร้างมีอาคาร2หลังอาคารที่ทางศิลปะสถาปัตยกรรมสร้างทั้ง 2 หลังมีลักษณะรูปแบบเดียวกัน เป็นอาคารอิทธิพลสถาปัตยกรรมตะวันตกแบบศิลปะนีโอ – คลาสสิก ตึกสุนันทาลัย เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนสองชั้น ระเบียงทางเดินทำเป็นช่องโค้ง ด้านหน้าของอาคารทำเป็นมุขสี่เหลี่ยมยื่นออกมามีประตูโค้งที่รับกับระเบียงของมุขที่ทำเป็นระเบียงเล็กรูปโค้ง มีเสาอิง คั่นด้วยช่องหน้าต่างที่ประดับประติมากรรมปูนปั้น เหนือขึ้นไปเป็นหน้าจั่ว ตัวอาคารยังมีการประดับด้วยลูกกรงมะหวด และหัวเสาแบบโรมัน บันไดทางขึ้นมี 3 ทางเรียกว่า Portico มีลักษณะนิยมในสมัยนีโอ – คลาสสิก ส่วนบันไดไม้ด้านหลังที่ปรากฏในปัจจุบันเป็นการต่อเติมในภายหลัง การทำบันไดไว้ภายนอกในศิลปะนีโอ – คลาสสิค ในประเทศทางตะวันตกไม่ค่อยจะมีปรากฏ แต่ในประเทศไทยช่วงเวลานั้นคงจะยึดถือคติความเชื่อว่า บันไดขึ้นจากใต้ถุนเป็นอัปมงคลจึงไม่นิยมทำบันไดทางขึ้นจากภายในอาคารซึ่งคติความเชื่อดังกล่าวก็ได้ถูกยกเลิกไป หลังคาทรงปั้นหยามุงกระเบื้อง อาคารหลังนี้ไม่มีกันสาด นอกจากส่วนนี้ยังมีรูปแบบการตกแต่งภายในส่วนต่างๆ ดังนี้ 1. การตกแต่งภายนอกอาคารลักษณะเด่นของอาคารนี้คือ การยกมุขด้านหน้าให้เป็นจุดสำคัญของอาคารเรียกว่ามงกุฎ (crown) โดยก่อเป็นผนังขนาดใหญ่ให้สูงกว่าความสูงของหลังคา ซึ่งรูปแบบเช่นนี้ในสมัยรัชกาลที่5นอกจากตึกสุนันทาลัย โรงเรียนราชินีแล้วอาคารลักษณะรูปแบบนี้ยังพบได้ที่ตึกเสาวภาคย์(อาคารรุ่นแรกในโรงพยาบาลศิริราช) 2. การตกแต่งภายในอาคารชั้นล่างของอาคารผนังเรียบไม่มีลวดลายมีช่องหน้าต่างวงโค้งในแต่ละช่องเสาตลอดแนวผนัง ที่บานหน้าต่างและประตูแกะลายนูนเป็นลายสามเหลี่ยมขนาดต่างๆกัน ภายในของชั้นบนของอาคาร ผนังไม่มีลวดลาย หัวเสาเป็นเสาแบบดอริกแต่ตัวเสาหลักจะเซาะเป็นร่อง (Flute) ส่วนตัวเสาที่ซุ้มประตูหน้าต่างจะขุดเป็นช่องยาวตลอดช่วงเสาและมีลวดลายปูนปั้นประดับ ใต้โค้งประตูระหว่างห้องโถงกับห้องมุขจะแบ่งเป็นช่องสี่เหลี่ยมภายในบรรจุปูนปั้นรูปดอกไม้ในกรอบวงกลมและเน้นความสำคัญด้วยการทาสีเขียว

สภาพปัจจุบัน · Present condition

อาคารสุนันทาลัยได้รับการซ่อมแซมและปรับปรุงโครงสร้างอย่างภายในอาคารชั้นล่างที่ใช้เป็นโรงอาหารมีการเสริมคานและเสากลางอาคารเพิ่มเติมเพื่อรับน้ำหนักของพื้นชั้นบน ส่วนห้องใต้มุขในปัจจุบันใช้เป็นห้องเรียนดนตรีไทย ในส่วนชั้นบนพื้นกระเบื้องที่ระเบียงทางเดินเปลี่ยนจากกระเบื้องของเก่าเป็นกระเบื้องสมัยใหม่ส่วนกระเบื้องเก่านำไปซ่อมแซมกระเบื้องภายในห้องที่แตกหักชำรุดเสียหาย ชานเฉลียงที่เป็นไม้ด้านหลังอาคารเป็นส่วนที่ต่อเติมภายหลังมีบันไดไม้ขึ้นทางด้านหลังปัจจุบันใช้เป็นที่รับประทาน อาคารและฝ้าเพดานของส่วนที่นี้ก็เริ่มมีปัญหาสีหลุดลอก