วัดชิโนรสารามวรวิหาร

What the register records

ประวัติ · History

วัดชิโนรสารามวรวิหาร (วัดชิโนรส) เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหารตั้งอยู่ริมคลองมอญ ติดถนนอิสรภาพ (ภาพที่ 1) ตรงข้ามกับกรมอู่ทหารเรือ ใกล้กับพระราชวังนันทอุทยาน และวัดครุฑาราม เดิมวัดนี้เป็นที่สวนของชาวบ้าน สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยศเป็นกรมหมื่นนุชิตชิโนรสทรงโปรดให้ไวยาวัจกรไปซื้อที่และโปรดให้สร้างวัดขึ้นราวปีพ.ศ. 2379(คราวเดียวกับที่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขณะนั้นทรงผนวชอยู่ก่อนขึ้นครองราชย์ โปรดให้สร้างวัดบรมนิวาส) เพื่อใช้เป็นที่ประทับสำราญพระอิริยาบถ สมเด็จ ฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ได้ถวายวัดนี้เป็นพระอารามหลวงในสมัยรัชกาลที่ 4 และพระองค์ได้สิ้นพระชนม์เมื่อราวปีพ.ศ. 2396เวลานั้นวัดชิโนรสยังสร้างไม่เสร็จเรียบร้อย สิ่งก่อสร้างของเดิมก็ชำรุดทรุดโทรมลง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงเห็นควรว่าจะทำนุบำรุงให้รุ่งเรืองขึ้น เพราะพระองค์ได้มาสร้างพระราชวังนันทอยุทยานในพื้นที่ใกล้กันนั้น ราวปีพ.ศ. 2400 รัชกาลที่ 4 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้พระยาเพ็ชรพิชัย (หนู)เมื่อครั้งยังเป็นพระยาสามภพพ่าย เป็นผู้จัดการบูรณปฏิสังขรณ์พระอารามทั้งหมด เมื่อการก่อสร้างปฏิสังขรณ์สำเร็จบริบูรณ์รัชกาลที่ 4 ทรงขนานนามวัดนี้ใหม่ว่า วัดชิโนราสาราม

ศิลปกรรม · Art and architecture

1. เจดีย์ทรงระฆังสิ่งสำคัญนอกจากพระอุโบสถแล้ว ยังมีเจดีย์เหลี่ยมขนาดใหญ่คู่หนึ่งอยู่หน้าพระอุโบสถเมื่อมองจากถนนจะเห็นอย่างชัดเจนลักษณะของเจดีย์ทั้งสองดังกล่าวเป็นเจดีย์ทรงระฆังย่อมุมไม้ยี่สิบ ก่อด้วยอิฐฉาบปูน ฐานล่างจมอยู่ใต้ดินที่ถมพื้นที่ให้สูงกว่าเดิมราวเกือบ 1 เมตร ฐานดังกล่าวมีพนักเตี้ยๆ ก้นเป็นลานประทักษิณ แผนผังรูปแปดเหลี่ยมของฐาน มีช่องทางขึ้นที่ด้านหลักทั้งสี่ด้าน องค์เจดีย์ตั้งอยู่บนลานประทักษิณ ชั้นเชิงบาตรประดับรูปยักษ์แบก- กระบี่แบก ปัจจุบันรูปประดับเหล่านี้หลุดร่วงจนเกือบหมดแล้ว เหนือขึ้นไปเป็นชั้นฐานสิงห์ซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไปสามฐานรองรับบัวคลุ่มที่ย่อมุมตามการย่อที่ขึ้นมาจากส่วนล่าง ถัดขึ้นไปเป็นทรงระฆังย่อมุมประดับส่วนบนด้วยบัวคอเสื้อ เหนือขึ้นมาเป็นบัลลังก์ย่อมุมและบัวคลุ่มเถารองรับส่วนยอดของเจดีย์ด้านบนสุดเป็นปลียอดประดับด้วยเม็ดน้ำค้าง องค์เจดีย์ที่ตั้งอยู่ทางด้านขวาของพระอุโบสถขนาด 9.75 x 9.75 เมตรองค์ทางซ้ายมือ 10.25 x 10.25 เมตร 2.ศาลา เป็นศาลาพักผ่อน เครื่องบนไม้สักหลังคามุงกระเบื้องไทย พื้นก่ออิฐถือปูนกว้าง 3.50 เมตร ยาว 6 เมตร มีอาสนสงฆ์ก่ออิฐถือปูน 4.ศาลาท่าน้ำและสะพานตั้งอยู่ริมคลองมอญ ลักษณะเป็นศาลาโถงทรงไทย ทำเป็น 2 ห้อง เสาไม้เต็งรัง เครื่องบนไม้สัก มุงกระเบื้อง มีช่อฟ้าใบระกาทาสี มีอาสนสงฆ์ 2 ข้างผังรูปสี่เหลี่ยมเครื่องบนเป็นหน้าจั่วมีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง หน้าบันประดับลายนาคเกี้ยว 5 เศียร อยู่ท่ามกลางลายพันธุ์พฤกษาระบุปีพ.ศ.ข้างใต้หน้าบันคือ พุทธศักราช 2471บริเวณข้างโคนเสาศาลาด้านหน้าทั้งสองข้างมีแผ่นหินอ่อนระบุรายนามผู้ร่วมสมทบทุนสร้างศาลาและค่าใช้จ่ายในการบูรณะ ปัจจุบันศาลาตีผนังปิดทึบทั้งหมด ทางวัดให้ชาวบ้านเช่าเป็นบ้านพักอาศัยถัดจากศาลาออกมาคือส่วนของทางเดินลงสู่ท่าน้ำ ปัจจุบันเหลือเพียงสะพานปูนเพียงบางส่วน ราวระเบียงและหัวเสาสะพาน ลักษณะของสะพานที่พบ พนักสะพานก่อทึบประดับลวดลายนูนต่ำคล้ายเป็นกรอบแบบเรียบๆ ราวสะพานเจาะเป็นช่องโปร่ง ในกรอบป้ายเหนือพนัก บันได ระบุปีพ.ศ. 2474 อีกด้านหนึ่งระบุพระครูสารธรรมาจารย์เป็นผู้ส

สภาพปัจจุบัน · Present condition

ปัจจุบันวัดชิโนรสาราม เปิดให้ประชาชนทั่วไปเข้ามาได้ทุกวัน ปัจจุบันอาคารโบราณสถานเก่าแก่สำคัญภายในวัด ได้แก่ เจดีย์ทรงปรางค์คู่ ศาลา ศาลาท่าน้ำ อยู่ในสภาพที่พอใช้ได้ ยังคงมีการบำรุงรักษาอยู่ตามสมควร ภายในวัดมีการยกระดับพื้นโดยรอบหลายครั้งเพื่อหนีน้ำท่วม ทำให้พื้นลานปัจจุบันปิดทับฐานเจดีย์ส่วนล่างไปเกือบทั้งหมด คงพอเห็นเพียงส่วนที่แสดงว่าเป็นหัวบันไดทางขึ้นมาสู่ชั้นลานฐานทักษิณที่มียักษ์และครุฑแบกรับเจดีย์ดังที่ปรากฏอยู่เท่านั้น องค์เจดีย์อยู่ในสภาพสมบูรณ์มีการทาสีใหม่อยู่เสมอแต่รูปยักษ์และครุฑแบกรอบฐานนั้นแตกหักชำรุดไปเสียมาก คงเหลือที่อยู่ครบสมบูรณ์เพียงไม่กี่ตัว ส่วนตัวปรางค์มีรอยร้าว บางจุดปูนหลุดกะเทาะออกจนเห็นเนื้ออิฐชั้นใน กับมีวัชพืชงอกอยู่ตามรอยแตกร้าวซึ่งอยู่บริเวณส่วนยอดปรางค์มีรอบคราบราดำหลายแห่ง ส่วนศาลาท่าน้ำนั้น มิได้ใช้ประโยชน์เป็นศาลาท่าน้ำอีกต่อไป ปัจจุบันทางวัดให้ชาวบ้านเช่าเป็นที่พักอาศัย สภาพภายนอกของศาลาทรุดโทรมลงจากเดิมเป็นอันมาก สภาพภายในยังพอมองเห็นเค้าโครงของเสา-คาน และยกพื้นอยู่ แต่อยู่ในสภาพทรุดโทรม มองเห็นร่องรอยของหลังคารั่วน้ำซึมทั่วเพดานสภาพของท่าน้ำในปัจจุบัน พื้นทางเดินซีเมนต์แตกเป็นทางยาว คงเหลือส่วนของสะพานปูนเพียงบางส่วน ราวระเบียงและหัวเสาสะพาน มีการต่อเพิงหลังคาไม้แบบชั่วคราวยื่นออกมาจากตัวศาลา พื้นที่ศาลาด้านหลังนี้ใช้ประโยชน์เป็นที่วางของและลานตากผ้าของชาวบ้าน ส่วนของศาลาโบราณที่ยังคงสภาพเดิมอยู่นั้น มีการใช้ประโยชน์อยู่